Khoan vội lo lắng bố mẹ nhé! Không phải ép. Cũng không mặc kệ. Chúng ta hoàn toàn có một “con đường thứ ba”.
Nếu một ngày, con đi học về và ngập ngừng nói: “Bố/mẹ ơi, con không muốn học đàn nữa”, xin bố mẹ hãy chậm lại một nhịp. Trước khi cùng nhau bàn xem nên làm gì tiếp theo, L.A.M Zone muốn kể cho bố mẹ nghe một câu chuyện để cả nhà mình nhẹ lòng hơn.
Con chán giữa chừng, chuyện bình thường hơn bố mẹ nghĩ rất nhiều
Bố mẹ hãy nhớ lại ngày đầu tiên chiếc đàn về nhà. Con háo hức ngồi vào, tò mò bấm từng phím, tíu tít khoe bài nhạc đầu tiên với cả nhà. Nhưng rồi vài tháng sau, đến giờ tập là con viện cớ trì hoãn, có hôm ngồi vào đàn mà mặt buồn thiu. Và rồi câu nói ấy xuất hiện: “Con chán đàn rồi!”.
Thực ra, chuyện này cực kỳ phổ biến. Có một khảo sát ở châu Âu theo chân trẻ học nhạc suốt nhiều năm, và con số đọng lại khiến nhiều bố mẹ giật mình: Cứ hai bạn nhỏ học nhạc thì sẽ có một bạn muốn dừng lại trước tuổi 17. Nghĩa là, cơn “chán giữa chừng” không phải là chuyện riêng của nhà mình, và lại càng không phải là dấu hiệu cho thấy con “kém” hay “không có năng khiếu”.
Vậy tại sao hầu hết các bạn nhỏ đều gặp phải tình trạng này? Việc học đàn thường mang đến hai niềm vui rất khác nhau:
- Niềm vui thứ nhất: Đến từ sự mới mẻ. Đàn mới, lớp mới, mỗi phím bấm vang lên là một điều kỳ diệu. Nhưng rồi cái mới nào cũng sẽ quen thuộc dần, và niềm vui ấy vơi đi.
- Niềm vui thứ hai: Đến muộn hơn nhiều. Đó là khoảnh khắc con tự tay chơi trọn vẹn một bản nhạc, tự nghe thấy hay và cảm thấy tự hào về chính mình.
Và giữa hai niềm vui ấy là một “khoảng chững lại”: Cái háo hức ban đầu đã nhạt dần, mà cái giỏi để thấy tự hào thì lại chưa kịp tới. Bạn nhỏ nào cũng phải đi qua khoảng chững này, và đó chính là lúc cơn chán xuất hiện.
Nguồn gốc của cơn chán: Con không nhìn thấy mình đang tiến bộ
Ở khoảng chững lại ấy, không phải là con hết yêu âm nhạc đâu. Chỉ đơn giản là: Con đang không thấy mình tiến bộ.
Buổi tập hôm nay lặp lại y hệt hôm qua. Bài mới khó hơn bài cũ, ngón tay vấp nhiều hơn. Trong tay con không có một “bằng chứng” nào để tin rằng mình đang giỏi lên. Cảm giác dậm chân tại chỗ đó, người lớn mình đi làm còn thấy nản.
Nên nhiều khi, câu “Con chán” chỉ là cách con nói thay cho điều con chưa biết diễn đạt: “Mẹ ơi, con không thấy mình tiến bộ, con không biết tập tiếp để làm gì nữa.”
Khi đã hiểu ra điều này, câu hỏi của bố mẹ sẽ tự động đổi khác: Không phải là “Làm sao để con hết chán?”, mà phải là “Làm sao để con NHÌN THẤY mình đang tiến bộ?”.
“Ép hay Thả?” Sự giằng co đến từ việc chúng ta đang hiểu lầm
Khi con đòi bỏ, bố mẹ chắc cũng đã quen với cảnh: Sáng thì tự nhủ “Đã học là phải theo đến cùng, phải rèn kỷ luật”, nhưng tối đến, khi thấy con phụng phịu thì lại tặc lưỡi “Thôi, chán thì cho nghỉ, ép con làm gì cho khổ”.
Thực ra, sự mệt mỏi của bố mẹ bắt nguồn từ việc chúng ta đang gán cho từ “Ép” và “Thả” những lớp nghĩa quá cực đoan.
Với phe “Ép”: Chúng ta thường nghĩ ép là sự gắt gỏng, là nhốt con vào một khuôn khổ chật chội, ngột ngạt và bắt con gồng mình tập đủ một tiếng đồng hồ. Nếu “ép” theo cách tiêu cực đó, mỗi lần ngồi vào đàn, con chỉ thấy nỗi sợ chứ không thấy âm nhạc, và cây đàn bỗng trở thành nỗi ám ảnh thay vì niềm vui.
Với phe “Thả”: Nhiều bố mẹ nghĩ thả là “tôn trọng sở thích của con”, con chán thì cho nghỉ. Nhưng sự thật là, “thả” kiểu mặc kệ ấy đang vô tình lấy đi cơ hội để con rèn luyện tính kiên trì. Cứ chiều theo cơn chán nhất thời, con sẽ vô thức hình thành một phản xạ nguy hiểm: Gặp khó là bỏ. Và phản xạ này sẽ theo con sang rất nhiều công việc khác sau này.
Người muốn ép không sai, vì con trẻ luôn cần một điểm tựa kỷ luật cho vững. Người muốn thả cũng không sai, vì chẳng ai muốn bóp nghẹt cảm xúc của con. Chỉ là, chúng ta đang hiểu sai công cụ, nên mới tự làm khó mình.
Con đường thứ ba: Ép cái “Nếp”, Thả cái “Không gian”
Chúng ta hoàn toàn có một con đường thứ ba: Ép một cách tích cực và Thả một cách có chủ đích.
Trước hết, “Ép” một cách tích cực là gì?
Đó tuyệt đối không phải là ép về cảm xúc, bắt con luôn phải hào hứng. Thứ duy nhất bố mẹ nên cứng rắn “ép” chính là cái khung, cái nếp kỷ luật mỗi ngày. Cái nếp này rất đơn giản: Tập ngắn thôi (15-20 phút) nhưng nhất định phải đều đặn. Hôm nay vui cũng tập, ngày mai hơi buồn cũng ngồi vào đàn. Giữ cái khung đó đứng yên chính là cách bố mẹ giúp con rèn luyện sự kiên trì – bền bỉ.
Vậy “Thả” một cách có chủ đích là sao?
Thả không phải là buông xuôi, mà là nới rộng không gian tự chủ khi cái “nếp” kỷ luật của con đã vững. Bố mẹ “thả” bằng cách lùi lại một bước: Hôm nay mẹ còn ngồi cạnh, vài tuần sau mẹ chỉ cần ghé ngang hỏi “Hôm nay con tự lên kế hoạch tập đoạn nào thế?”, rồi dần dần, tiếng đàn của con sẽ tự vang lên mà không cần nhắc. Thả là trao cho con quyền tự kiểm soát việc học của chính mình.
“Thả” một cách đúng đắn, chính là nghệ thuật “Buông” tay đúng lúc.
Bố mẹ thấy quen không? Nó y hệt cách chúng ta dạy con đi xe đạp. Ngày đầu, tay bố mẹ giữ chặt yên xe, đó là cái “khung” kỷ luật. Rồi tay chạm hờ. Rồi buông hẳn lúc nào con không hay. Không ai ép con phải yêu việc đạp xe, cũng không ai mặc kệ để con ngã liên tục đến mức sợ hãi.
Giữ “khung” thật chắc lúc đầu, rồi “buông tay” dần đúng lúc. Cùng một lúc, chúng ta làm cả hai việc.
Nhưng với Piano, con cần thêm một thứ mà xe đạp không có…
Vậy vì sao với xe đạp cả nhà làm được, mà với piano lại khó đến thế?
Vì sự tiến bộ của việc đạp xe hiện ra ngay trước mắt: hôm qua con còn ngã, hôm nay con chạy được một vòng sân. Con thấy, cả nhà đều thấy! Còn với piano, những bước tiến đầu tiên phần lớn diễn ra âm thầm: tai con đang quen dần với cao độ, ngón tay đang quen với phím, cái nếp ngồi vào đàn đang hình thành. Con vẫn đang tiến, nhưng chính con lại không nhận ra. Và khi đó, cơn chán bắt đầu hình thành.
Do đó với piano, Con cần nhìn thấy từng bước tiến nhỏ của mình hiện ra rõ ràng, để con tin mình học được, thấy vui khi đàn, biết tự nhìn lại việc tập của mình, và quan trọng nhất, con cần có người đi cùng đúng cách. Những người theo chân trẻ học nhạc cụ qua nhiều năm đều gặp lại bốn điều ấy ở các bạn nhỏ đi được đường dài. Ở L.A.M Zone, chúng tôi xây bốn điều ấy như thế này:
Những cột mốc đủ gần. Nếu cứ phải đợi đến lúc “chơi trọn cả một bản nhạc” con mới thấy mình tiến, thì con sẽ đi hàng tháng trời trong cái cảm giác mãi chưa tới nơi. Vậy nên lộ trình của con được chia thành thật nhiều mốc nhỏ: hôm nay tay phải đi trọn được tám nhịp, tuần này hai tay khớp được một đoạn ngắn, tháng này con chơi mượt được cả một bài quen. Mỗi lần chạm được một mốc là một lần con cầm chắc trong tay cái bằng chứng “mình làm được”, và nó đến ngay trước khi cơn chán kịp lớn lên.
Lời công nhận đến đúng lúc. Bố mẹ để ý sẽ thấy một điều: cái đáng khen ở một bạn nhỏ học đàn nhiều khi không nằm ở chỗ con chơi hay tới đâu, mà nằm ở những việc nhỏ con làm đúng mỗi ngày: con tự mình ngồi vào đàn mà chẳng cần ai nhắc, con chịu tập lại một đoạn khó thêm mấy lần dù đã muốn buông, con tự tai mình nghe ra một chỗ chơi chưa ổn. Ngay khi con vừa làm được một việc như thế, các Coach (người huấn luyện đi cùng con) sẽ gọi tên nó ra liền, chứ không đợi tới cuối buổi mới khen chung chung. Những tấm huy hiệu con nhận được ở L.A.M Zone cũng vậy: chúng chẳng chấm con đúng hay sai, mà chỉ ghi nhận đúng những nỗ lực ấy, rằng con đã dám thử lại, đã không bỏ cuộc.
Vì sao những việc nhỏ ấy lại quý đến thế? Vì có những ngày tay con chưa nghe lời, đánh mãi vẫn vấp, nhưng việc ngồi vào đàn, việc chịu tập lại thì hôm nào con cũng làm được. Thế nên chẳng có ngày nào con hoàn toàn tay trắng cả. Và cái giỏi trên phím đàn, thật ra, cũng chính là được xây lên từ những việc nhỏ làm đúng ấy, cộng dồn lại mỗi ngày. Niềm vui kiểu này thì chẳng cần ai bơm vào cả. Nó tự mọc lên, từ chỗ nỗ lực thật của con được người khác nhìn thấy thật.
Con tự nhìn lại việc tập của mình. Một bạn nhỏ thì làm sao tự thấy được điều đó? Câu trả lời nằm gọn trong một cuốn sổ. Cuối mỗi buổi học, chính tay con, chứ không phải Coach ghi hộ, sẽ viết kế hoạch tập cho tuần sau vào cuốn Sổ tay Hành trình của riêng mình. Cuốn sổ cứ dày dần lên theo thời gian. Để rồi một hôm nào đó lật lại những trang đầu tiên, con sẽ tự mình nhìn thấy mình đã đi được một quãng xa đến nhường nào, bằng chính nét chữ của con.
Và cuối cùng là một người đi cùng con đúng cách. Mỗi khi con gặp một đoạn khó, Coach sẽ không vội sửa lỗi cho con ngay, mà nhẹ nhàng hỏi con trước: “Con thử nghe lại xem, chỗ nào mình chơi chưa ổn nhỉ?” Cái khoảnh khắc con tự mình nhận ra rồi tự thử lại được, đó chính là lúc “chán vì khó” hóa thành “thích vì chinh phục được”. Và nhờ việc đi cùng ấy, không chỉ con, mà cả bố mẹ cũng dần nhìn thấy con đang tiến lên từng chút một, thay vì cứ phải phấp phỏng đoán mò qua tiếng đàn vọng ra sau cánh cửa.
Lời hứa thật lòng từ L.A.M Zone
Có một điều L.A.M Zone xin thành thật với bố mẹ: chúng tôi không dám hứa rằng con sẽ không bao giờ chán. Lời hứa ấy chẳng ai giữ nổi, vì đến người lớn chúng ta cũng có ngày chán chính công việc mình yêu thích.
Nhưng có một điều khác, thật hơn, thì chúng tôi hứa được: bạn nhỏ nào học đàn rồi cũng sẽ có lúc đi tới cái đoạn chán muốn bỏ ấy. Khác biệt chỉ nằm ở đúng một chỗ thôi, ngay lúc đó, bên cạnh con có một người đi cùng đúng cách hay không.
Và đó chính là điều mà Trung tâm âm nhạc L.A.M Zone, nơi mượn cây đàn piano để rèn cho trẻ 5-15 tuổi những năng lực nền tảng, theo đuổi trong từng buổi học: đi cùng con, cho tới ngày con tự bước đi được. Giữ cho con cái khung thật vững để con không rớt lại giữa chừng. Rồi buông tay ra từng nấc để con tự đi. Và quan trọng nhất, dựng cho con những cột mốc đủ gần, để ngay ở cái đoạn con định bỏ cuộc, con lại chợt nhận ra mình đã tiến được xa đến thế nào.
Giải đáp những băn khoăn thường gặp
Con chán, không muốn học đàn nữa, bố mẹ phải làm sao?
Trước hết, bố mẹ đừng vội kết luận là “con không hợp” hay “con thiếu năng khiếu” nhé. Cơn chán giữa chừng là chặng gần như bạn nhỏ nào cũng phải đi qua, mà gốc rễ của nó thường chỉ là vì con không thấy mình đang tiến bộ. Bố mẹ hãy cứ giữ nguyên khung giờ tập (có thể rút ngắn lại cho vừa sức con), rồi tìm cách chia bài tập thành những mốc thật nhỏ, đủ gần để mỗi ngày con đều chạm tay được tới một thành công nho nhỏ.
Và nếu con nhà mình vừa chán, vừa hay mất tập trung, khó ngồi yên với cây đàn, bố mẹ đọc thêm bài này: Con thiếu tập trung có học piano được không?
Có nên ép con tập đàn mỗi ngày không?
Nên “ép” cái khung giờ tập, ngắn thôi, nhưng đều đặn và nhất quán, chứ đừng ép tâm trạng con lúc nào cũng phải vui vẻ hào hứng. Mười lăm phút đều đặn mỗi ngày quý hơn nhiều so với việc gồng mình tập hai tiếng dồn vào cuối tuần. Thứ cần vững là cái nếp, chứ không phải cái tâm trạng.
Con nói “hôm nay con không muốn tập”, vậy là con không hợp với đàn?
Không đâu bố mẹ. “Không muốn tập hôm nay” chỉ là cảm xúc của đúng một ngày, ai mà chẳng có, kể cả người lớn với công việc mình yêu thích. Còn “không hợp” lại là một kết luận cho cả một hành trình dài. Đừng để cảm xúc của một buổi tối quyết định thay cho cả chặng đường; cái nếp sinh ra chính là để nâng đỡ con qua những ngày tâm trạng tụt xuống như thế.
Trẻ mấy tuổi thì học piano được?
Từ khoảng 5 tuổi, con đã có thể bắt đầu làm quen với piano theo cách phù hợp với lứa tuổi, mà trọng tâm lúc này không phải là kỹ thuật, mà là cái nếp học và niềm hứng thú với âm nhạc. (Chủ đề này chúng tôi sẽ có một bài viết riêng để bàn kỹ hơn với bố mẹ.)
Bài viết bởi L.A.M Zone Team, Trung tâm âm nhạc L.A.M Zone, 3N2 ngõ 40 Xuân La, Xuân Tảo, Hà Nội.